Volgens programmaleider Sociale Innovatie en Inclusie Janneke Gulen groeit talent wanneer studenten de kans krijgen om mee te denken, mee te doen en impact te maken. Met de Peer Academy laat ROC van Amsterdam-Flevoland zien hoe studenten hun talenten kunnen ontwikkelen én inzetten voor onderwijs en samenleving.

Hoe bereid je mbo-studenten voor op een arbeidsmarkt die continu verandert? En hoe zorg je ervoor dat hun ervaringen en ideeën een plek krijgen in de ontwikkeling van onderwijs en samenleving? Vanuit die vragen ontstond enkele jaren geleden de Peer Academy van ROC van Amsterdam-Flevoland. Studenten werken er naast hun opleiding in een betaalde bijbaan als Impact Maker, Peer Coach of Peer Educator. Daarmee dragen ze bij aan echte vraagstukken uit het onderwijs en de samenleving, terwijl ze tegelijkertijd vaardigheden ontwikkelen die steeds belangrijker worden in hun toekomstige loopbaan.

Voor programmaleider Sociale Innovatie en Inclusie Janneke Gulen draait de Peer Academy niet alleen om studentenparticipatie. Het initiatief is ook een manier om onderwijs beter aan te laten sluiten op een snel veranderende wereld. Studenten leren samenwerken, omgaan met verschillende perspectieven, hun stem laten horen en verantwoordelijkheid nemen. Tegelijkertijd helpen hun inzichten onderwijsinstellingen, bedrijven en maatschappelijke organisaties om betere keuzes te maken.

Talenten zichtbaar maken

Een belangrijk uitgangspunt van de Peer Academy is dat iedere student kan deelnemen. Studenten kiezen zelf hoeveel opdrachten ze aannemen en hoeveel uren ze werken. Maar volgens Gulen zit de toegankelijkheid ook in iets anders: deelname is geen vrijwilligerswerk. Veel mbo-studenten hebben naast hun opleiding een baan nodig om rond te komen en hebben daardoor geen tijd voor extra activiteiten zonder voldoende vergoeding. Door studenten te betalen voor hun bijdrage, wordt hun inzet niet alleen gewaardeerd, maar ontstaat ook ruimte voor perspectieven die anders vaak ontbreken. Zo komen veel verschillende studenten aan tafel, in plaats van alleen de groep die genoeg ruimte heeft om zich vrijwillig naast de opleiding in te zetten.

Wat Gulen daarbij opvalt, is hoeveel talent zichtbaar wordt zodra studenten verantwoordelijkheid krijgen. Studenten die voor een groep staan, meedenken over maatschappelijke vraagstukken of andere studenten begeleiden, ontwikkelen vaak een groter zelfvertrouwen en ontdekken kwaliteiten waarvan ze niet wisten dat ze die hadden. "Heel veel studenten worden vooral geleefd," zegt ze. "Door school, door verwachtingen en door alles wat er op hen afkomt. Terwijl het juist belangrijk is dat jongeren ervaren dat ze invloed hebben en impact kunnen maken."

Niet sturen, maar enthousiasmeren

In deze special staat de vraag centraal of jongeren vooral hun eigen talent moeten ontwikkelen, of dat zij gestimuleerd moeten worden om te kiezen voor richtingen waar de arbeidsmarkt om vraagt. Voor Gulen is het antwoord duidelijk: begin bij het talent van de student. Volgens haar maken veel jongeren nog altijd een opleidingskeuze zonder goed te weten wie ze zijn, waar hun interesses liggen en welke mogelijkheden er bestaan. Tegelijkertijd vindt zij niet dat talentontwikkeling losstaat van maatschappelijke vraagstukken. "Je kunt studenten wel laten zien welke kansen er zijn. Als iemand sterke communicatieve of creatieve talenten heeft, kun je samen onderzoeken hoe die talenten ook in bijvoorbeeld de zorg of de techniek ingezet kunnen worden." Het verschil zit volgens haar in benadering. Niet sturen vanuit tekorten op de arbeidsmarkt, maar enthousiasmeren vanuit mogelijkheden. Het is belangrijk om daarbij eerlijk te zijn over waar de kansen liggen. "Kijk naar wat iemand kan en wil, en laat zien waar dat talent van waarde kan zijn."

Ruimte om te ontdekken

Volgens Gulen begint talentontwikkeling met ruimte om te onderzoeken wie je bent en wat bij je past. Vanuit die gedachte ontwikkelde ROC van Amsterdam-Flevoland eerder al iZone, een oriëntatieprogramma voor studenten die twijfelen aan hun studiekeuze. Studenten volgen daar onderwijs, maken kennis met verschillende beroepsrichtingen en onderzoeken hun talenten en interesses voordat zij een nieuwe keuze maken. Het uitgangspunt sluit nauw aan bij de visie achter de Peer Academy: een omweg of koerswijziging hoeft geen mislukking te zijn, zolang een student er iets van leert. Iedere ervaring draagt bij aan de ontwikkeling van talent en aan het ontdekken van een passende plek op de arbeidsmarkt.

"Talentontwikkeling staat niet los van maatschappelijke vraagstukken."

Switchen is geen falen

Talentontwikkeling verloopt bovendien zelden in een rechte lijn. Studenten ontdekken soms juist tijdens hun opleiding dat een andere richting beter bij hen past. Volgens Gulen moet daar veel meer ruimte voor zijn. Ze pleit voor meer flexibiliteit in het onderwijs en een cultuur waarin veranderen van richting niet wordt gezien als mislukking. "Als iemand na een jaar ontdekt dat een opleiding niet past, betekent dat niet dat dat jaar verloren is geweest. Alles wat je leert, neem je mee naar een volgende stap." Daarom vindt ze het belangrijk dat studenten kunnen blijven oriënteren, experimenteren en nieuwe ervaringen opdoen. Juist die ruimte helpt jongeren om beter te begrijpen wie ze zijn en waar hun talenten liggen.

De denkkracht van mbo-studenten

Misschien wel de belangrijkste boodschap van Gulen is dat mbo-studenten niet alleen waardevol zijn vanwege het werk dat zij later uitvoeren. Hun ideeën, creativiteit en inzichten zijn nu al van betekenis. Binnen de Peer Academy denken studenten mee over uiteenlopende vraagstukken van gemeenten, bedrijven, culturele instellingen en het onderwijs zelf. Daarbij blijken zij regelmatig perspectieven in te brengen die volwassenen niet hadden bedacht. Zo werd een wervingsaanpak voor mbo-stagiairs aangepast op basis van inzichten van studenten, omdat de oorspronkelijke aanpak onvoldoende aansloot bij hun belevingswereld. Volgens Gulen zouden mbo-studenten daarom vanaf het begin betrokken moeten worden bij maatschappelijke vraagstukken. "Hun denkkracht, creativiteit en manier van kijken zijn net zo relevant als die van hbo- en wo-studenten. Juist als je al die perspectieven samenbrengt, kom je tot betere oplossingen."

Medeontwerper van onderwijs

Die aanpak leidt inmiddels ook tot concrete veranderingen binnen de eigen organisatie. Zo vervullen Peer Coaches bij de opleiding Sport en Bewegen een brugfunctie tussen studenten en docenten. Zij helpen om signalen vanuit studenten sneller op te halen en dragen bij aan een betere aansluiting tussen onderwijs en studentbeleving.

Ook ontwikkelen studenten samen met docenten onderwijs, bijvoorbeeld rondom financiële vaardigheden, waarbij Peer Educators zelf voor de klas staan en hun ervaringen delen. Daarmee zijn studenten niet alleen deelnemer van het onderwijs, maar ook medeontwerper ervan. De Peer Academy zoekt daarbij bewust de samenwerking op met andere onderwijsniveaus. In projecten op het Marineterrein werken mbo-, hbo- en wo-studenten samen aan maatschappelijke en technologische vraagstukken. Volgens Gulen laat juist die samenwerking zien hoe waardevol het is om verschillende perspectieven vanaf het begin van een vraagstuk samen te brengen.

Met de groei van de Peer Academy en de plannen om het concept ook in andere steden te introduceren, hoopt zij dat steeds meer jongeren die kans krijgen. Want talentontwikkeling begint volgens haar niet bij een diploma, maar bij vertrouwen. Studenten die ervaren dat hun stem ertoe doet, ontdekken vaak pas echt wat ze kunnen.

Interview en tekst door MBO Raad | onderdeel van TALENT, Special bij de Zomerbijeenkomst 'Proef de Toekomst 2026'
Foto's ©Rhalda Jansen Fotografie