Een pilot op het innovatiedisctrict Marineterrein, waar MBO, HBO en WO studenten een gezicht geven aan verantwoorde tech  

Een achtweekse pilot op het innovatiedistrict Marineterrein in Amsterdam bracht mbo-, hbo-, wo- en zelfstandige studenten samen rondom kunst, wetenschap en technologie. Terwijl Amsterdam in het nieuwe coalitieakkoord een voorlopersrol in verantwoorde tech beoogt, biedt deze pilot een inkijk in het perspectief van studenten die niet alleen vragen wat technologie doet, maar wat het zou moeten doen. Op een manier die in conventionele onderwijssystemen vaak ontbreekt, creëerden vier onderwijsinstellingen een ruimte voor dialoog en verbinding over onderwijs grenzen heen, en verenigden ze hun studenten in het bevragen van de status quo. 

Hoe maken we social media een veilige plek voor tieners? Begrijpt een geavanceerd taalmodel subtekst zoals een mens dat doet? Hoe zou menselijke interactie eruitzien als iedereen alles van iedereen wist? Kunnen we het internet opnieuw uitvinden als iets wat niet voor winst is gebouwd? 

Gedeelde zorgen van groepen studenten die voorheen geen klaslokaal deelden: coders van Codam, kunststudenten van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, mbo-studenten van de Peer Academy (ROC van Amsterdam en Flevoland), en studenten van MSc MADE (de gezamenlijke master van Wageningen University & Research en TU Delft bij het AMS Institute). Over zes sessies kwamen ze samen op het innovatiedistrict Marineterrein voor een pilot genaamd ‘Ethics, Art, Tech & Bildung’, uitgevoerd als een samenwerking tussen de Open Kenniscoalitie, Peer Academy (ROCvA-F) en De Bildung Academie. 

Een snelkookpan voor depolarisatie 

Maar hoe kwamen studenten die normaal gesproken gescheiden worden, in een paar weken op gelijke grond terecht? Het onderwerp doet een deel van het werk: ethiek is een gelijkmaker. Niemand kan zich op vooropleiding of vakkennis beroepen als de vraag is wat we eigenlijk zóúden moeten doen en juist dat zette iedereen op gelijke voet. Een onderwerp was vaak zo persoonlijk dat niemand er echt veel meer van kon weten dan een ander, dus kon je met iedereen in gesprek, zoals een masterstudent het verwoordde.  

"Het is iets meer als mens in gesprek dan als student." – student bij MSc MADE aan het AMS Institute 

"Het is ook wel leuk om met zo'n project iemands hele mind te switchen." – Arda, student van het ROC van Amsterdam-Flevoland en Impact Maker bij de Peer Academy 

De andere helft van het antwoord is de plek: het innovatiedistrict Marineterrein. De vier onderwijsinstellingen zitten dicht bij elkaar op één terrein; initiatiefnemers kennen elkaar. Volgens Matthijs ten Berge, die de pilot mede stuurde vanuit de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, was juist die fysieke nabijheid wat de samenwerking vooruit hielp en liet werken. 

"Het is ook het feit dat we eigenlijk met elkaar een eiland zijn, en dus moeten we leren hoe we samen leren, samen werken en samen leven." – Matthijs ten Berge, Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten 

Michiel Tolman, medeoprichter van De Bildung Academie, plaatst het punt binnen het idee waar de cursus naar is vernoemd. 'Bildung' houdt in dat onderwijs zou moeten vormen wie iemand wordt en hoe diegene tot een samenleving behoort; niet alleen wat iemand weet. "Zo'n samenleving bestaat uit mensen met een mbo-, hbo- of wo-achtergrond, die in verschillende contexten ook vaak direct of indirect met elkaar te maken krijgen. Dan is het vanuit dat vertrekpunt op z'n minst bijzonder te noemen dat die groepen zo gescheiden worden", zegt hij, "en de proof of concept om dat te veranderen ligt hier: meer dan vijfentwintig hele enthousiaste deelnemers. Een paar van hen waren oprecht verdrietig dat het programma niet langer dan acht weken duurde." 

"Voor mij was het niet een les. Je komt hier vrijwillig. En persoonlijk zou ik zelf niet vrijwillig naar school komen. Dit was ook wel echt uit interesse." – een student van het ROC van Amsterdam-Flevoland en Impact Maker bij de Peer Academy 

De showcase 

Er waren geen vastgestelde criteria voor de showcase, onwennig voor studenten die gewend zijn aan duidelijke kaders. Leren om in onzekerheid te zitten en eigenaarschap te nemen over een vaag probleem was (deels) de bedoeling, en het is precies wat een conventioneel klaslokaal zelden vraagt, aldus facilitator Jenny Trimp van de Peer Academy. "De vrijheid was onwennig maar uiteindelijk echt een meerwaarde van de pilot. En ik zag progressie in de manier waarop onze studenten zich gingen uitspreken. Dat kan echt een prestatie zijn. Mbo-studenten worden toch vaak over het hoofd gezien of niet betrokken, wat zo zonde is. Het bredere thema was technologie, super relevant voor hen, maar wat ze hier vooral leerden waren soft skills zoals samenwerken, presenteren en je eigen mening onderzoeken." 

"Je krijgt de kans om jezelf een beetje te bewijzen. Jij bent degene die uiteindelijk voor het publiek staat, degene die je stem moet laten horen. Dat is anders dan als je les krijgt, want dan luister je alleen maar. Ik heb geleerd dat het helemaal niet eng is om te presenteren." – Israe, student van het ROC van Amsterdam-Flevoland en Impact Maker bij de Peer Academy 

"Ik dacht dat ik mijn bestaande kennis heel veel ging toepassen. De verrassing was dat dat hier helemaal niets uitmaakte. Het ging veel meer om mezelf." – een student van MSc MADE aan het AMS Institute 

Hoe nu verder

Er is een reden om deze pilot nu serieus te nemen. Technologie beweegt sneller dan ons gedeelde vermogen om er betekenis aan te geven; en de gewoonte om mensen in hokjes te stoppen – op basis van veronderstelde eigenschappen en vaardigheden – verzwakt niet. Een generatie die over grenzen heen met elkaar kan leren, werken en leven, zou veel waard zijn. 

"Ik denk dat mbo, hbo en wo studenten door de samenleving heel erg anders gezien worden van elkaar. Terwijl het eigenlijk niet zo is, en anders gezien moet worden: dat samenwerkingen gewoon makkelijk en prima kunnen." – Sillah, student van het ROC van Amsterdam-Flevoland en Impact Maker bij de Peer Academy 

De pilot laat zien dat het inderdaad prima kan. Vier instellingen met heel verschillende onderwijsprogramma’s stelden de deelnemende studenten in staat om samen alternatieve handelingsperspectieven te ontwikkelen rondom een abstracte maatschappelijke uitdaging. Op het snijvlak van kunst, technologie, wetenschap en ethiek maakte deze pilot een argument voor het voorbereiden van studenten op de samenleving – niet alleen op afzonderlijke vakgebieden. Wat nog openstaat, is hoe je van deze eerste poging iets blijvends maakt; en of zoiets een plek kan krijgen binnen de opleidingen van de instellingen, in plaats van ernaast. Een vraag waar de Open Kenniscoalitie de komende tijd samen aan gaat trekken. 

De Open Kenniscoalitie wil iedereen bedanken voor hun bijdrage aan deze pilot, in het bijzonder Aminata Cairo, Anne Lemmens, Cindy Vekemans, Clemens Driessen, Ferial Saatchi-Sabelis, Gabriela Acosta Camacho, Janneke Gulen, Jantine Hendriks, Jenny Trimp, Jilles Slingerland, Julia Moore, Leonard Bukenya, Linda Tielemans, Maike Simmens, Michiel Tolman, Rutger Gommers, en Victoria Ous; evenals de 25+ studenten van Codam, de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, het AMS Institute en de Peer Academy (ROC van Amsterdam en Flevoland.